ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 90 กรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท: ตัวบท องค์ประกอบ คำอธิบาย แนวฎีกา

สรุปสั้นIn brief

มาตรา 90 (กรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท) = เมื่อการกระทำใดอันเป็น 'กรรมเดียว' เป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ใช้กฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่ผู้กระทำความผิด · หลักคือการกระทำเดียว (เจตนาเดียว วาระเดียว) แม้ผิดกฎหมายหลายบท ก็ลงโทษบทที่หนักที่สุดเพียงบทเดียวSection 90 (a single act offending several provisions) — where an act that is a 'single act' offends several provisions of law, the provision carrying the heaviest penalty is applied to punish the offender. The principle is that a single act (one intent, one occasion), even if it offends several provisions, is punished under only the heaviest one.

ตัวบทStatutory text

มาตรา 90 เมื่อการกระทำใดอันเป็นกรรมเดียวเป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ใช้กฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่ผู้กระทำความผิด

Section 90 Where an act is a single act constituting an offence under several provisions of law, the provision carrying the heaviest punishment shall be applied to punish the offender.

ปรับปรุง (as-at): 31 พ.ค. 2569 · ตัวบทเป็นสาธารณสมบัติ (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฯ ม.7) ตรวจเทียบฉบับทางการของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาแล้วAs-at: 31 May 2026 · Public-domain text (Copyright Act s.7), cross-checked vs the official text. Unofficial EN — the Thai text prevails.

องค์ประกอบความผิดElements of the offence

องค์ประกอบภายนอกExternal elements

การกระทำอันเป็นกรรมเดียวAn act that is a single act — เป็นการกระทำเดียว/คราวเดียวโดยเจตนาเดียว มิได้แยกเป็นหลายวาระหลายเจตนา (ดูเจตนาและความต่อเนื่องของการกระทำเป็นเครื่องชี้)a single act / single occasion with a single intent, not separated into several occasions or intents (intent and the continuity of the act are the indicators)
เป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบทoffending several provisions of law — การกระทำเดียวนั้นต้องด้วยองค์ประกอบความผิดของกฎหมายหลายบทพร้อมกันthat single act simultaneously meets the elements of several provisions

อัตราโทษPenalty

ลงโทษตามกฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุด (กรรมเดียวผิดหลายบท)punished under the provision carrying the heaviest penalty (a single act offending several provisions).

คำอธิบายหลักกฎหมายDoctrine

มาตรา 90 วางหลัก 'กรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท' (single act, multiple provisions) เมื่อการกระทำเดียวต้องด้วยความผิดหลายบท ศาลใช้บทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษเพียงบทเดียว มิใช่ลงโทษทุกบทสะสมกัน เกณฑ์ชี้ขาดว่าเป็น 'กรรมเดียว' หรือไม่ พิจารณาจากเจตนาและความเป็นการกระทำคราวเดียวต่อเนื่องกัน หากเป็นการกระทำเดียวโดยมีเจตนาเดียว แม้ก่อผลผิดกฎหมายหลายบทก็เป็นกรรมเดียว ต่างจาก 'หลายกระทง' ตามมาตรา 91 ซึ่งเป็นการกระทำหลายคราว/หลายเจตนาแยกจากกัน

Section 90 lays down 'a single act offending several provisions' (single act, multiple provisions): where one act meets several offences, the court applies only the provision carrying the heaviest penalty, not cumulative punishment under every provision. Whether it is a 'single act' is judged from intent and whether it is one continuous occasion; a single act with a single intent, even if it produces consequences offending several provisions, is a single act — unlike 'multiple distinct offences' under Section 91, which are several occasions / separate intents.

ข้อสังเกต / ประเด็นที่มักเข้าใจผิดCommon pitfalls

ข้อควรระวังCaution1) สับสนกรรมเดียว (ม.90 ลงบทหนักสุด) กับหลายกระทง (ม.91 ลงเรียงกระทง) — เกณฑ์คือเจตนาเดียว/วาระเดียว หรือหลายเจตนา/หลายวาระ 2) เข้าใจว่ากรรมเดียวต้องลงโทษทุกบทสะสม ทั้งที่ ม.90 ให้ลงบทหนักที่สุดเพียงบทเดียว1) Confusing a single act (Section 90 — punish under the heaviest provision) with multiple distinct offences (Section 91 — punish count by count) — the test is single intent / single occasion versus multiple intents / occasions. 2) Thinking a single act is punished cumulatively under every provision, when Section 90 applies only the heaviest provision.

ตัวอย่างการวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ (IRAC)Worked example (IRAC)

ข้อเท็จจริง (สาธิต)Facts (illustrative)นาย ก. ใช้อาวุธปืนยิงนาย ข. หนึ่งนัดโดยเจตนาฆ่า กระสุนถูกนาย ข. ถึงแก่ความตาย และทะลุไปถูกกระจกรถยนต์ของนาย ค. เสียหายในคราวเดียวกันA fires a single shot at B with intent to kill; the bullet kills B and passes through to damage C's car window on the same occasion.

I · Issueประเด็นI · Issue

การกระทำของนาย ก. เป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท หรือเป็นหลายกระทง และจะลงโทษอย่างไรWhether A's act is a single act offending several provisions or multiple offences, and how it is punished.

R · RuleหลักกฎหมายR · Rule

มาตรา 90: เมื่อการกระทำอันเป็นกรรมเดียวเป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ใช้กฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษSection 90: where an act that is a single act offends several provisions, the provision carrying the heaviest penalty is applied.

A · Application / AnalysisวินิจฉัยปรับบทA · Application / Analysis

การยิงปืนนัดเดียวโดยเจตนาเดียวเป็นการกระทำคราวเดียว (กรรมเดียว) แม้ก่อผลเป็นความผิดหลายบท คือ ฆ่าผู้อื่นโดยเจตนา (มาตรา 288) และทำให้เสียทรัพย์ (มาตรา 358) ก็เป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท จึงต้องใช้บทที่มีโทษหนักที่สุดคือมาตรา 288 ลงโทษ มิใช่ลงโทษทั้งสองบทสะสมกันFiring a single shot with a single intent is one occasion (a single act); even though it produces several offences — intentional killing (Section 288) and criminal mischief (Section 358) — it is a single act offending several provisions, so the heaviest provision, Section 288, is applied, not cumulative punishment under both.

C · ConclusionสรุปC · Conclusion

เป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทตามมาตรา 90 ลงโทษตามมาตรา 288 (บทหนักที่สุด) เพียงบทเดียวIt is a single act offending several provisions under Section 90, punished under Section 288 (the heaviest) alone.

ข้อสังเกตเชิงปฏิบัติPractice noteกรรมเดียว = การกระทำเดียว เจตนาเดียว วาระเดียว → ลงบทหนักที่สุด (ม.90) ต่างจากหลายกระทง (ม.91)A single act = one act, one intent, one occasion → punished under the heaviest provision (Section 90), distinct from multiple offences (Section 91).

หมายเหตุทางวิธีวิเคราะห์. IRAC ย่อจาก Issue, Rule, Application/Analysis, Conclusion เป็นแบบแผนการจัดลำดับเหตุผลทางกฎหมายที่ใช้ในคณะนิติศาสตร์และงานเขียนกฎหมายสาย common law อย่างแพร่หลาย กล่าวโดยย่อคือ เริ่มจากกำหนดประเด็นข้อกฎหมาย วางหลักกฎหมายที่ใช้บังคับ นำข้อเท็จจริงมาปรับเข้ากับหลักนั้น แล้วจึงสรุปผลทางกฎหมาย วิธีนี้ช่วยให้การปรับบทเป็นลำดับ ตรวจสอบได้ และแยกข้อเท็จจริงออกจากข้อกฎหมายอย่างชัดเจน โปรดดู Guha, Ho, Nyarko & Ré (2022); Servantez, Barrow, Hammond & Jain (2024); Kang, Qu, Soon, Li & Trakic (2025). Method note. IRAC means Issue, Rule, Application/Analysis, Conclusion. It is a common-law legal-reasoning frame taught and used internationally to separate the legal question, governing rule, application of the rule to facts, and final conclusion. Contemporary scholarship treats IRAC as a reference frame for structured legal reasoning: Guha, Ho, Nyarko & Ré (2022); Servantez, Barrow, Hammond & Jain (2024); Kang, Qu, Soon, Li & Trakic (2025).

ตัวอย่างเพื่อการศึกษาให้เข้าใจง่ายเท่านั้น มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายเป็นรายกรณี* Illustrative example for study only — not legal advice for any specific case.

มาตราที่เกี่ยวข้องRelated sections

ม.91 · ความผิดหลายกรรมต่างกัน (ลงเรียงกระทง)s.91 ม.288 · ฆ่าผู้อื่น (กรณีศึกษาบทหนักที่สุด)s.288

คำถามที่พบบ่อยFAQ

กรรมเดียวผิดหลายบท ลงโทษกี่บทA single act offending several provisions — how many are punished?

ลงโทษบทที่มีโทษหนักที่สุดเพียงบทเดียวตามมาตรา 90 มิใช่ลงโทษทุกบทสะสมกันOnly the provision carrying the heaviest penalty is applied under Section 90, not cumulative punishment under every provision.

ดูอย่างไรว่าเป็นกรรมเดียวหรือหลายกระทงHow do I tell a single act from multiple offences?

พิจารณาจากเจตนาและความเป็นการกระทำคราวเดียวต่อเนื่อง หากเจตนาเดียว/วาระเดียว = กรรมเดียว (ม.90) หากหลายเจตนา/หลายวาระแยกกัน = หลายกระทง (ม.91)By intent and whether it is one continuous occasion — single intent / single occasion = a single act (Section 90); separate intents / occasions = multiple offences (Section 91).

เกี่ยวกับการเรียบเรียงEditorial imprint

เรียบเรียงโดยฝ่ายวิชาการ สำนักงานกฎหมายสากล เจ แอนด์ เอCompiled by the Academic Department, J&A INTERNATIONAL LAW

บทอธิบาย คำแปลภาษาอังกฤษ หมายเหตุเชิงวิธีวิทยา การคัดเลือก การจัดหมวดหมู่ และรูปแบบการนำเสนอในหน้านี้จัดทำขึ้นเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาและการอ้างอิงทั่วไป · ปรับปรุงล่าสุด 31 พฤษภาคม 2569The explanatory analysis, English translation, method notes, selection, organization, and presentation on this page are prepared for general education and reference · last updated 31 May 2026.

สงวนลิขสิทธิ์ © 2026 บริษัท สำนักงานกฎหมายสากล เจ แอนด์ เอ จำกัด เฉพาะส่วนที่เป็นงานสร้างสรรค์ของบริษัท ได้แก่ บทวิเคราะห์ คำอธิบาย คำแปล การเรียบเรียง การคัดเลือก การจัดหมวดหมู่ และองค์ประกอบการนำเสนอ ทั้งนี้ ตัวบทกฎหมาย คำพิพากษา คำสั่ง และเอกสารราชการซึ่งไม่เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 7 มิได้อยู่ภายใต้การสงวนลิขสิทธิ์นี้Copyright © 2026 J&A International Law Office Co., Ltd. All rights reserved in the firm’s original authorship, including analysis, explanations, translations, compilation, selection, arrangement, and presentation. This reservation does not cover statutes, judicial decisions, orders, or official documents that are not copyright works under Section 7 of Thailand’s Copyright Act B.E. 2537.

บทวิเคราะห์/ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อการศึกษา มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายเป็นรายกรณีFor educational purposes; not legal advice for any specific case.

มาตรา 90 — กรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทSection 90 — Single act, several provisions