ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 68 ป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย: ตัวบท องค์ประกอบ คำอธิบาย แนวฎีกา

สรุปสั้นIn brief

มาตรา 68 (ป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย) = ผู้ใดจำต้องกระทำการใดเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือของผู้อื่นให้พ้นภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมาย และเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึง ถ้าได้กระทำพอสมควรแก่เหตุ การกระทำนั้นเป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้นั้นไม่มีความผิดSection 68 (lawful defence) — whoever must do an act to defend a right of their own or of another against an imminent danger arising from an unlawful infliction, if the act is reasonably proportionate, commits a lawful defence and is not guilty.

ตัวบทStatutory text

มาตรา 68 ผู้ใดจำต้องกระทำการใดเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือของผู้อื่นให้พ้นภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมาย และเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึง ถ้าได้กระทำพอสมควรแก่เหตุ การกระทำนั้นเป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้นั้นไม่มีความผิด

Section 68 Whoever must do an act in order to defend one's own or another person's right against an imminent danger caused by an unlawful assault, commits an act of lawful defence and is not guilty, provided that the act is reasonably proportionate to the circumstances.

ปรับปรุง (as-at): 31 พ.ค. 2569 · ตัวบทเป็นสาธารณสมบัติ (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฯ ม.7) ตรวจเทียบฉบับทางการของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาแล้วAs-at: 31 May 2026 · Public-domain text (Copyright Act s.7), cross-checked vs the official text. Unofficial EN — the Thai text prevails.

องค์ประกอบความผิดElements of the offence

องค์ประกอบภายนอกExternal elements

มีภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายA danger arising from an unlawful infliction — ต้องมีภยันตรายที่เกิดจากการกระทำที่ผิดกฎหมายของผู้อื่นthere must be a danger arising from another's unlawful act
ภยันตรายใกล้จะถึงthe danger is imminent — ภยันตรายต้องใกล้จะถึง (ไม่ใช่ภยันตรายในอนาคตที่ยังห่างไกล หรือที่ผ่านพ้นไปแล้ว)the danger must be imminent (not a distant future danger, nor one already past)
กระทำเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือผู้อื่นacting to defend a right of one's own or of another — เพื่อให้พ้นจากภยันตรายนั้นto escape that danger
กระทำพอสมควรแก่เหตุacting reasonably proportionately — การป้องกันต้องได้สัดส่วนกับภยันตราย หากเกินสมควรแก่เหตุเป็นการป้องกันเกินกว่ากรณี (ม.69) ซึ่งศาลอาจลดโทษได้the defence must be proportionate to the danger; if excessive, it is excessive defence under Section 69, where the court may reduce the penalty

องค์ประกอบภายในInternal element

เจตนาป้องกันintent to defend — ต้องกระทำโดยมีเจตนาป้องกันสิทธิ มิใช่เจตนาทำร้ายโดยอาศัยเหตุบังหน้าthe act must be done with intent to defend a right, not intent to harm using defence as a pretext

อัตราโทษPenalty

เหตุยกเว้นความผิด (ป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย) — ไม่มีอัตราโทษเฉพาะa justification (lawful defence) — it prescribes no separate penalty.

คำอธิบายหลักกฎหมายDoctrine

มาตรา 68 เป็น 'เหตุยกเว้นความผิด' (justification) เมื่อครบองค์ประกอบ ผู้กระทำไม่มีความผิดเลย หลักสำคัญคือต้องมีภยันตรายจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายที่ 'ใกล้จะถึง' และการป้องกันต้อง 'พอสมควรแก่เหตุ' (ได้สัดส่วน) หากภยันตรายผ่านพ้นไปแล้วการกระทำย่อมเป็นการตอบโต้/แก้แค้น มิใช่ป้องกัน และหากกระทำเกินสมควรแก่เหตุเป็นการป้องกันเกินกว่ากรณีตามมาตรา 69 ซึ่งยังมีความผิดแต่ศาลอาจลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนด

Section 68 is a 'justification': once its elements are met, the actor commits no offence at all. The key requirements are an 'imminent' danger arising from an unlawful infliction, and a defence that is 'reasonably proportionate'. If the danger has already passed, the act is retaliation or revenge, not defence; and if the act is excessive, it is excessive defence under Section 69, which is still an offence but for which the court may impose less than the prescribed penalty.

ข้อสังเกต / ประเด็นที่มักเข้าใจผิดCommon pitfalls

ข้อควรระวังCaution1) อ้างป้องกันทั้งที่ภยันตรายผ่านพ้นไปแล้ว (กลายเป็นการแก้แค้น) 2) ป้องกันเกินสมควรแก่เหตุ (เข้า ม.69 มิใช่ ม.68 ที่ไม่มีความผิด) 3) ลืมว่าภยันตรายต้องเกิดจากการประทุษร้าย 'อันละเมิดต่อกฎหมาย'1) Pleading defence where the danger has already passed (it becomes revenge). 2) Defending excessively (this is Section 69, not Section 68, which is no offence). 3) Forgetting that the danger must arise from an 'unlawful' infliction.

แนวคำพิพากษาฎีกาที่เกี่ยวข้องRelated Supreme Court precedents

แนวคำพิพากษาต่อไปนี้เป็นการ เทียบเคียงตามนัยหลักที่ศาลฎีกาวางไว้ เรียบเรียงด้วยถ้อยคำของผู้จัดทำ มิใช่การคัดลอกคำพิพากษาThe following are framed by analogy to the principles laid down by the Supreme Court, restated in our own words — not reproductions of the judgments.

หลักที่ศาลฎีกาวางไว้Principles laid down1 แนวrulings

เทียบเคียงตามนัย ฎีกาที่cf. Dika146/2432เทียบเคียงตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 146/2432cf. Dika 146/2432
เมื่อมีภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายและใกล้จะถึง การกระทำเพื่อป้องกันสิทธิพอสมควรแก่เหตุเป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้กระทำไม่มีความผิดWhere there is an imminent danger arising from an unlawful infliction, an act reasonably proportionate to defend a right is a lawful defence, and the actor commits no offence.

มาตราที่เกี่ยวข้องRelated sections

ม.69 · ป้องกัน/จำเป็นเกินสมควรแก่เหตุ (ลดโทษ)s.69 ม.67 · ความจำเป็น (เปรียบเทียบ)s.67 ม.72 · บันดาลโทสะ (เปรียบเทียบ)s.72

คำถามที่พบบ่อยFAQ

ป้องกันตัวแล้วทำร้ายเขา ผิดไหมIf I defend myself and injure the attacker, is it an offence?

หากมีภยันตรายละเมิดกฎหมายที่ใกล้จะถึง และป้องกันพอสมควรแก่เหตุ เป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 68 ไม่มีความผิด แต่ถ้าเกินสมควรแก่เหตุเข้ามาตรา 69If there is an imminent danger from an unlawful infliction and the defence is reasonably proportionate, it is a lawful defence under Section 68 and no offence; but if excessive, Section 69 applies.

ภยันตรายผ่านไปแล้วยังอ้างป้องกันได้ไหมCan I plead defence once the danger has passed?

ไม่ได้ เพราะภยันตรายต้อง 'ใกล้จะถึง' หากผ่านพ้นไปแล้วการกระทำเป็นการตอบโต้/แก้แค้น มิใช่ป้องกันNo — the danger must be 'imminent'; once it has passed, the act is retaliation or revenge, not defence.

เกี่ยวกับการเรียบเรียงEditorial imprint

เรียบเรียงโดยฝ่ายวิชาการ สำนักงานกฎหมายสากล เจ แอนด์ เอCompiled by the Academic Department, J&A INTERNATIONAL LAW

บทอธิบาย คำแปลภาษาอังกฤษ หมายเหตุเชิงวิธีวิทยา การคัดเลือก การจัดหมวดหมู่ และรูปแบบการนำเสนอในหน้านี้จัดทำขึ้นเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาและการอ้างอิงทั่วไป · ปรับปรุงล่าสุด 31 พฤษภาคม 2569The explanatory analysis, English translation, method notes, selection, organization, and presentation on this page are prepared for general education and reference · last updated 31 May 2026.

สงวนลิขสิทธิ์ © 2026 บริษัท สำนักงานกฎหมายสากล เจ แอนด์ เอ จำกัด เฉพาะส่วนที่เป็นงานสร้างสรรค์ของบริษัท ได้แก่ บทวิเคราะห์ คำอธิบาย คำแปล การเรียบเรียง การคัดเลือก การจัดหมวดหมู่ และองค์ประกอบการนำเสนอ ทั้งนี้ ตัวบทกฎหมาย คำพิพากษา คำสั่ง และเอกสารราชการซึ่งไม่เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 7 มิได้อยู่ภายใต้การสงวนลิขสิทธิ์นี้Copyright © 2026 J&A International Law Office Co., Ltd. All rights reserved in the firm’s original authorship, including analysis, explanations, translations, compilation, selection, arrangement, and presentation. This reservation does not cover statutes, judicial decisions, orders, or official documents that are not copyright works under Section 7 of Thailand’s Copyright Act B.E. 2537.

บทวิเคราะห์/ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อการศึกษา มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายเป็นรายกรณีFor educational purposes; not legal advice for any specific case.

มาตรา 68 — ป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายSection 68 — Lawful defence