ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 เจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ: ตัวบท องค์ประกอบ คำอธิบาย แนวฎีกา

สรุปสั้นIn brief

มาตรา 157 = ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงาน ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ 1 ถึง 10 ปี หรือปรับตั้งแต่ 20,000 ถึง 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เป็นบททั่วไปที่ใช้กว้างที่สุดในคดีทุจริตและประพฤติมิชอบของเจ้าหน้าที่รัฐSection 157 — whoever, being an official, wrongfully performs or omits a duty so as to cause harm to any person, or dishonestly performs or omits a duty, shall be liable to imprisonment of 1 to 10 years, or a fine of 20,000 to 200,000 baht, or both. It is the most broadly applied general provision in cases of corruption and misconduct by State officials.

ตัวบทStatutory text

มาตรา 157 ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงาน ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

Section 157 Whoever, being an official, wrongfully exercises or omits to exercise his functions so as to cause injury to any person, or dishonestly exercises or omits to exercise his functions, shall be liable to imprisonment of one to ten years or a fine of twenty thousand to two hundred thousand baht, or both.

ปรับปรุง (as-at): 31 พ.ค. 2569 · ตัวบทเป็นสาธารณสมบัติ (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฯ ม.7) ตรวจเทียบฉบับทางการของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาแล้วAs-at: 31 May 2026 · Public-domain text (Copyright Act s.7), cross-checked vs the official text. Unofficial EN — the Thai text prevails.

องค์ประกอบความผิดElements of the offence

องค์ประกอบภายนอกExternal elements

เป็นเจ้าพนักงานBeing an official — ผู้กระทำต้องเป็น 'เจ้าพนักงาน' ตามความหมายในมาตรา 1 (16) คือบุคคลซึ่งกฎหมายบัญญัติว่าเป็นเจ้าพนักงานหรือได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ราชการthe actor must be an 'official' within Section 1(16) — a person whom the law designates as an official, or who is appointed by law to perform a State duty
ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่performs or omits a duty — ต้องเป็นการกระทำหรือไม่กระทำ 'ในหน้าที่' ของเจ้าพนักงานผู้นั้น หากเป็นเรื่องนอกหน้าที่ย่อมไม่เข้ามาตรานี้must be an act or omission 'within the duty' of that official; a matter outside their duty does not fall under this section
องค์ประกอบทางเลือก: (ก) โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ใด หรือ (ข) โดยทุจริตalternative element: (a) wrongfully, to cause harm to any person, or (b) dishonestly — ทางแรกต้องเป็นการปฏิบัติ/ละเว้น 'โดยมิชอบ' และมีมูลเหตุจูงใจ 'เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด' ส่วนทางที่สองเพียง 'โดยทุจริต' ก็ครบองค์ประกอบ (ไม่ต้องพิสูจน์เจตนาให้เกิดความเสียหาย)the first route requires a wrongful performance/omission with a motive 'to cause harm to any person'; the second requires only acting 'dishonestly', with no need to prove intent to cause harm

องค์ประกอบภายในInternal element

เจตนา + มูลเหตุจูงใจ/ความทุจริตintent + motive / dishonesty — ต้องมีเจตนา และมีมูลเหตุจูงใจเพื่อให้เกิดความเสียหาย (กรณีมิชอบ) หรือมีเจตนาทุจริต (กรณีทุจริต)intent, plus a motive to cause harm (wrongful route) or dishonest intent (dishonest route)

อัตราโทษPenalty

จำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับimprisonment of 1 to 10 years, or a fine of 20,000 to 200,000 baht, or both.

คำอธิบายหลักกฎหมายDoctrine

มาตรา 157 เป็น 'บททั่วไป' ของความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการ จึงเป็นบทที่ใช้กว้างที่สุดในคดีทุจริต/ประพฤติมิชอบของเจ้าหน้าที่รัฐ หลักสำคัญที่ศาลวางไว้คือ หากการกระทำเข้าลักษณะความผิดตามบท 'เฉพาะ' (เช่น มาตรา 147 เบียดบังทรัพย์, มาตรา 148 ใช้อำนาจข่มขืนใจ, มาตรา 149 เรียกรับสินบน, มาตรา 151, 152) ก็ต้องปรับบทเฉพาะนั้น โดยไม่ปรับมาตรา 157 ซึ่งเป็นบททั่วไปซ้ำอีก มาตรา 157 จึงใช้เมื่อการกระทำไม่เข้าบทเฉพาะใด ส่วนองค์ประกอบมีสองทางเลือก คือ (ก) ปฏิบัติ/ละเว้นโดยมิชอบ 'เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ใด' หรือ (ข) ปฏิบัติ/ละเว้น 'โดยทุจริต' โดยกรณีทุจริตไม่ต้องพิสูจน์มูลเหตุจูงใจให้เกิดความเสียหาย ทั้งนี้หากการกระทำเดียวผิดทั้งมาตรา 157 และกฎหมายอื่น เป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท ต้องลงโทษตามบทที่มีโทษหนักที่สุด

Section 157 is the 'general provision' for offences relating to public office and is therefore the most broadly applied in cases of corruption or misconduct by State officials. A key principle the courts have laid down is that where the conduct falls within a 'special' provision (e.g., Section 147 peculation, Section 148 wrongful exercise of power, Section 149 bribery, Sections 151, 152), that special provision applies and Section 157 — the general provision — is not applied in addition. Section 157 thus applies where the conduct fits no special provision. Its elements offer two routes: (a) wrongful performance/omission 'to cause harm to any person', or (b) performance/omission 'dishonestly' — the dishonest route needing no proof of a harm motive. Where a single act offends both Section 157 and another law, it is one act offending several provisions, punished under the heaviest.

ข้อสังเกต / ประเด็นที่มักเข้าใจผิดCommon pitfalls

ข้อควรระวังCaution1) ปรับมาตรา 157 ทั้งที่การกระทำเข้าบทเฉพาะ (147-152) ซึ่งต้องใช้บทเฉพาะ มิใช่ 157 2) ลืมว่าองค์ประกอบ 'โดยทุจริต' ไม่ต้องพิสูจน์เจตนาให้เกิดความเสียหาย 3) ปรับมาตรา 157 กับผู้ที่มิใช่ 'เจ้าพนักงาน' ตามนิยาม ม.1(16)1) Applying Section 157 where the conduct fits a special provision (147-152), which must be used instead. 2) Forgetting that the 'dishonest' element requires no proof of intent to cause harm. 3) Applying Section 157 to a person who is not an 'official' within the Section 1(16) definition.

แนวคำพิพากษาฎีกาที่เกี่ยวข้องRelated Supreme Court precedents

แนวคำพิพากษาต่อไปนี้เป็นการ เทียบเคียงตามนัยหลักที่ศาลฎีกาวางไว้ เรียบเรียงด้วยถ้อยคำของผู้จัดทำ มิใช่การคัดลอกคำพิพากษาThe following are framed by analogy to the principles laid down by the Supreme Court, restated in our own words — not reproductions of the judgments.

หลักที่ศาลฎีกาวางไว้Principles laid down3 แนวrulings

เทียบเคียงตามนัย ฎีกาที่cf. Dika6114/2560เทียบเคียงตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6114/2560cf. Dika 6114/2560
มาตรา 157 เป็นบททั่วไป เมื่อการกระทำเข้าลักษณะความผิดตามบทเฉพาะ เช่น มาตรา 147 หรือ 151 ย่อมต้องปรับบทเฉพาะนั้น ไม่ต้องปรับบททั่วไปตามมาตรา 157 อีกSection 157 is the general provision; where the conduct fits a special provision such as Section 147 or 151, that special provision applies and Section 157 is not applied in addition.
เทียบเคียงตามนัย ฎีกาที่cf. Dika3330/2522เทียบเคียงตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3330/2522cf. Dika 3330/2522
เมื่อการกระทำเดียวเป็นความผิดทั้งต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการตามมาตรา 157 และความผิดตามกฎหมายอื่น เป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท ต้องลงโทษตามบทที่มีโทษหนักที่สุดWhere a single act offends both Section 157 (relating to public office) and another law, it is one act offending several provisions and must be punished under the heaviest.
เทียบเคียงตามนัย ฎีกาที่cf. Dika2861/2522เทียบเคียงตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2861/2522cf. Dika 2861/2522
ความผิดตามมาตรา 157 อาจเป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทร่วมกับความผิดต่อเจ้าพนักงานในการยุติธรรม เช่น มาตรา 171 หรือ 200 ได้An offence under Section 157 may be one act offending several provisions together with an offence against an official in the administration of justice, such as Section 171 or 200.

ตัวอย่างการวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ (IRAC)Worked example (IRAC)

ข้อเท็จจริง (สาธิต)Facts (illustrative)เปรียบเทียบสองสถานการณ์ของเจ้าพนักงาน: (ก) นาย ก. เจ้าหน้าที่พัสดุมีหน้าที่ดูแลเงินของหน่วยงาน เบียดบังเอาเงินนั้นไปเป็นของตน · (ข) นาย ข. นายทะเบียนมีหน้าที่ออกใบอนุญาต กลั่นแกล้งไม่ออกใบอนุญาตให้ผู้ยื่นที่มีคุณสมบัติครบ เพื่อให้ผู้นั้นเสียหาย โดยมิได้มีบทเฉพาะใดบัญญัติไว้Compare two scenarios involving officials: (a) A, a supply officer with a duty to safeguard agency funds, converts those funds to himself; (b) B, a registrar with a duty to issue licences, spitefully refuses to issue a licence to a fully qualified applicant in order to harm them, where no special provision governs.

I · Issueประเด็นI · Issue

การกระทำในแต่ละสถานการณ์ควรปรับบทตามมาตรา 157 หรือบทเฉพาะWhether each should be charged under Section 157 or a special provision.

R · RuleหลักกฎหมายR · Rule

มาตรา 157 เป็นบททั่วไป หากการกระทำเข้าบทเฉพาะ (เช่น มาตรา 147 เจ้าพนักงานเบียดบังทรัพย์) ต้องปรับบทเฉพาะนั้น มาตรา 157 ใช้เมื่อการปฏิบัติ/ละเว้นหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหาย หรือโดยทุจริต ไม่เข้าบทเฉพาะใดSection 157 is the general provision; where the conduct fits a special provision (e.g., Section 147 peculation by an official), that special provision applies. Section 157 applies where a wrongful performance/omission to cause harm, or a dishonest one, fits no special provision.

A · Application / AnalysisวินิจฉัยปรับบทA · Application / Analysis

สถานการณ์ (ก): การที่เจ้าพนักงานเบียดบังเอาทรัพย์ที่มีหน้าที่ดูแลไปเป็นของตน เข้าลักษณะความผิดตามบทเฉพาะคือมาตรา 147 จึงต้องปรับมาตรา 147 มิใช่มาตรา 157 (เทียบเคียงตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6114/2560) · สถานการณ์ (ข): การกลั่นแกล้งไม่ออกใบอนุญาตเป็นการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้ผู้อื่นเสียหาย ซึ่งไม่มีบทเฉพาะบัญญัติไว้ จึงปรับมาตรา 157Scenario (a): an official converting property within his duty fits the special provision Section 147, which must be applied, not Section 157 (cf. Dika 6114/2560). Scenario (b): spitefully refusing to issue a licence is a wrongful omission of duty to harm another, for which no special provision is prescribed, so Section 157 applies.

C · ConclusionสรุปC · Conclusion

สถานการณ์ (ก) ปรับมาตรา 147 (บทเฉพาะ) ส่วนสถานการณ์ (ข) ปรับมาตรา 157 (บททั่วไป)Scenario (a) is charged under Section 147 (special provision); scenario (b) under Section 157 (general provision).

ข้อสังเกตเชิงปฏิบัติPractice noteลำดับการวิเคราะห์: ตรวจก่อนว่าการกระทำเข้า 'บทเฉพาะ' (147-152) หรือไม่ หากเข้าให้ใช้บทเฉพาะ หากไม่เข้าจึงพิจารณามาตรา 157 ซึ่งเป็นบททั่วไปAnalytical order: first check whether the conduct fits a 'special' provision (147-152); if so, use it; only if not does Section 157, the general provision, apply.

หมายเหตุทางวิธีวิเคราะห์. IRAC ย่อจาก Issue, Rule, Application/Analysis, Conclusion เป็นแบบแผนการจัดลำดับเหตุผลทางกฎหมายที่ใช้ในคณะนิติศาสตร์และงานเขียนกฎหมายสาย common law อย่างแพร่หลาย กล่าวโดยย่อคือ เริ่มจากกำหนดประเด็นข้อกฎหมาย วางหลักกฎหมายที่ใช้บังคับ นำข้อเท็จจริงมาปรับเข้ากับหลักนั้น แล้วจึงสรุปผลทางกฎหมาย วิธีนี้ช่วยให้การปรับบทเป็นลำดับ ตรวจสอบได้ และแยกข้อเท็จจริงออกจากข้อกฎหมายอย่างชัดเจน โปรดดู Guha, Ho, Nyarko & Ré (2022); Servantez, Barrow, Hammond & Jain (2024); Kang, Qu, Soon, Li & Trakic (2025). Method note. IRAC means Issue, Rule, Application/Analysis, Conclusion. It is a common-law legal-reasoning frame taught and used internationally to separate the legal question, governing rule, application of the rule to facts, and final conclusion. Contemporary scholarship treats IRAC as a reference frame for structured legal reasoning: Guha, Ho, Nyarko & Ré (2022); Servantez, Barrow, Hammond & Jain (2024); Kang, Qu, Soon, Li & Trakic (2025).

ตัวอย่างเพื่อการศึกษาให้เข้าใจง่ายเท่านั้น มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายเป็นรายกรณี* Illustrative example for study only — not legal advice for any specific case.

มาตราที่เกี่ยวข้องRelated sections

ม.147 · เจ้าพนักงานเบียดบังทรัพย์ (บทเฉพาะ)s.147 ม.148 · ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ ข่มขืนใจ (บทเฉพาะ)s.148 ม.149 · เรียก/รับสินบน (บทเฉพาะ)s.149 ม.151 · ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยทุจริต (บทเฉพาะ)s.151 ม.1 · นิยาม 'เจ้าพนักงาน' (1(16)) และ 'โดยทุจริต' (1(1))s.1

คำถามที่พบบ่อยFAQ

มาตรา 157 ใช้กับใครTo whom does Section 157 apply?

ใช้กับ 'เจ้าพนักงาน' ตามนิยาม ม.1(16) ที่ปฏิบัติ/ละเว้นหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหาย หรือโดยทุจริตTo an 'official' within the Section 1(16) definition who wrongfully performs or omits a duty to cause harm, or does so dishonestly.

ทำไมบางคดีใช้ 147/149 ไม่ใช้ 157Why do some cases use 147/149 rather than 157?

เพราะมาตรา 157 เป็นบททั่วไป หากการกระทำเข้าบทเฉพาะ (เช่น เบียดบังทรัพย์ 147, สินบน 149) ต้องปรับบทเฉพาะนั้น ไม่ปรับ 157 ซ้ำBecause Section 157 is the general provision; where the conduct fits a special provision (e.g., peculation 147, bribery 149), that special provision applies, not Section 157.

มิชอบกับทุจริตต่างกันอย่างไรในมาตรา 157How do 'wrongful' and 'dishonest' differ in Section 157?

กรณี 'มิชอบ' ต้องมีมูลเหตุจูงใจเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ใด ส่วนกรณี 'ทุจริต' เพียงปฏิบัติ/ละเว้นโดยทุจริตก็ครบองค์ประกอบ ไม่ต้องพิสูจน์เจตนาให้เกิดความเสียหายThe 'wrongful' route requires a motive to cause harm to a person; the 'dishonest' route is complete on a dishonest performance/omission, with no need to prove intent to cause harm.

เกี่ยวกับการเรียบเรียงEditorial imprint

เรียบเรียงโดยฝ่ายวิชาการ สำนักงานกฎหมายสากล เจ แอนด์ เอCompiled by the Academic Department, J&A INTERNATIONAL LAW

บทอธิบาย คำแปลภาษาอังกฤษ หมายเหตุเชิงวิธีวิทยา การคัดเลือก การจัดหมวดหมู่ และรูปแบบการนำเสนอในหน้านี้จัดทำขึ้นเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาและการอ้างอิงทั่วไป · ปรับปรุงล่าสุด 31 พฤษภาคม 2569The explanatory analysis, English translation, method notes, selection, organization, and presentation on this page are prepared for general education and reference · last updated 31 May 2026.

สงวนลิขสิทธิ์ © 2026 บริษัท สำนักงานกฎหมายสากล เจ แอนด์ เอ จำกัด เฉพาะส่วนที่เป็นงานสร้างสรรค์ของบริษัท ได้แก่ บทวิเคราะห์ คำอธิบาย คำแปล การเรียบเรียง การคัดเลือก การจัดหมวดหมู่ และองค์ประกอบการนำเสนอ ทั้งนี้ ตัวบทกฎหมาย คำพิพากษา คำสั่ง และเอกสารราชการซึ่งไม่เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 7 มิได้อยู่ภายใต้การสงวนลิขสิทธิ์นี้Copyright © 2026 J&A International Law Office Co., Ltd. All rights reserved in the firm’s original authorship, including analysis, explanations, translations, compilation, selection, arrangement, and presentation. This reservation does not cover statutes, judicial decisions, orders, or official documents that are not copyright works under Section 7 of Thailand’s Copyright Act B.E. 2537.

บทวิเคราะห์/ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อการศึกษา มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายเป็นรายกรณีFor educational purposes; not legal advice for any specific case.

มาตรา 157 — เจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบSection 157 — Malfeasance in office